هم بازكننده است و هم نرمىبخش . بيخ كلم كاشتنى را به وزن دو درهم با عسل قاطى كنند ، دارويى خوب و مفيد است . آب كشوث ، كاسنى تلخ ، با فلس ( پولك ) خيار چنبر دارويى و روغن بادام شيرين و يا روغن بادام تلخ در علاج اين حالت بسيار مفيدند . داروهايى كه در علاج خود بيمارى يرقان و از بين بردن آثار آن ويژگى دارند چند بخشند : تناولى ، شستشويى ، عطسه‌آور به بينى كشيدنى . كه داروهاى به بينى كشيدنى و عطسه‌برانگيز در سرحال آوردن رنگ چشم و رخساره مفيدند . اسلوب معالجه‌هايى هست كه عموم بدن را در بر مىگيرند ، از قبيل : زياد و پىدرپى به حمام رفتن ، كه سراسر بدن از آن بسيار استفاده بيند طورى كه مىتوان حمام رفتن پياپى را اساس معالجه به حساب آورد . 2 - همچنين داروهاى تنقيه‌كننده را در آبزن ريزند كه بيمار در آن نشيند و ادرار كند ، كه جزء علاجها است . 3 - هرگاه بيمار از حمام بيرون آمد بايد خود را خوب بپوشاند كه سرما نخورد . وقتى مىخوابد خوب خود را بپوشاند كه سرماخوردگى براى بيمار يرقانى بسيار زيان‌آور است . 4 - امّا اگر از حمام بگذريم داروهايى هستند كه در زدودن آثار يرقان از پوست بدن كاربرد دارند و اين نوع از داروها شايد به وسيلهء اسهال دادن يا ادرار دادن و يا عرق كردن بيمار ، رنگ زشت اثر يرقان را از پوست بزدايند . بهترين نوع عرق كردن در اين حالت عرقى است كه بعد از ورزش و خسته شدن و تشنگى باشد . اگر بيمار شراب خورده و بعد از آن عرق كرده باشد ، نور على نور است . عرق كردن بعد از حمام نيز مفيد است . كسى كه مىخواهد از راه تحليل بردن ، يرقان را معالجه كند ، بايد از سرما خوردن بپرهيزد و نبايد باد شمال بر او بوزد ، مگر اينكه حالت بيمارى تقاضا كند ؛ مثلا داروى گرمى چون فلفل و امثالهم خورده باشد و براى خنثى كردن آن از سردى استفاده كند و در آب سرد بنشيند . ديگران گويند : بيمار يرقانى به چيزهاى زردرنگ نظر بدوزد مفيد است ؛ كه اين زرد تماشا كردن طبيعت را به حركت درمىآورد و مادهء صفرايى را از بدن دور مىسازد و همه را به پوست بدن وارد مىكند و راه علاج آسان‌تر مىشود . امّا من آن‌قدر منكر اين‌گونه علاجها نيستم با عقيدهء كسانى كه در اين‌باره فلسفه‌بافى مىكنند مقابله كنم . داروهاى عرق‌آور در معالجهء يرقان : 1 - افشرهء ترب به وزن دو اوقيه . بورك نيم درهم . شراب سياه انگورى يك اوقيه . درهم مخلوط شوند بيمار در آبزن نشيند و آن را بخورد كه به زودى زردرنگى از بيمار رخت بربندد . 2 - يك دسته گياه مارچوبه ( پر يك كف دست - شش مثقال ) نخود را با پنج قسط ( هفت رطل و نيم ) آب در ديگ سنگى ريزند و بر آتش بجوشانند . اگر بيمار تب ندارد ، آن جوشيده با شراب بياميزد و